Leerlingen van De Wingerd Damwâld herdenken op de Achterweg Jan Kaper en Harm Brouwer, zij sneuvelden een dag na de bevrijding. Zus en zwager, van kameraad Joop Smits, plaatsen bloemetje. (19 foto’s)

Leerlingen van het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) De Wingerd uit Damwâld hebben vrijdagmiddag 13 april Jan Kaper en Harm Brouwer op de Achterwei herdacht.

Op 15 april 1945 werden Jan Kaper en Harm Brouwer doodgeschoten terwijl ze een Duitse soldaat en een Nederlandse overloper probeerden tegen te houden. Dit alles terwijl de bevrijding al werd gevierd. Vanaf de Wingerd vertrokken de leerlingen uit alle VSO groepen naar de Achterwei. In de stoet gingen twee leerlingen met de vredesvlag voorop. Aangekomen bij het monument werd er welkom geheten door meester Sikke Dantuma. Een speciaal welkomswoord was er voor burgemeester Klaas Agricola. Drie leerlingen hingen de Nederlandse, de Friese vlag en de vlag van de gemeente Dantumadiel halfstok waarna de burgemeester een aantal vragen stelde aan de leerlingen over oorlog en vrede. Na het voordragen van een gedicht over het verzet, speelde juf Margreet op de trompet de ‘Last Post’ en volgden er twee minuten stilte. Vervolgens werd er een mooi bloemstuk bij het monument neergelegd. De leerlingen hadden dit jaar de opdracht gekregen woorden uit te zoeken waar zij aan moeten denken als het om oorlog en vrede gaat. Deze woorden werden op een bord naast het monument gehangen waarna de herdenking met een afscheidswoord werd afgesloten. (Tekst: Ageeth Huizing)

Na het officiële gedeelte, toen eigenlijk iedereen alweer vertrokken was, bracht een zus en zwager van wijlen Joop Smits uit Damwâld, een bloemetje bij het monument op de Achterwei. Harm Brouwer en Jan Kaper waren maten/kameraden/verzetsstrijders van Joop Smits z’n vader.

Voor de mensen die geïnteresseerd zijn in dit drama, of graag iets meer willen weten over dit drama, heeft Femme A’dam-Wâld 3 jaar terug onderstaande mét oude foto’s uit die tijd, geplaatst op zijn Facebook-pagina.

Hieronder het bericht van Femme, met onderaan een link naar de oude foto’s.

Vandaag duiken we 73 jaar terug in de tijd; 15 april 1945.
VERZETSMONUMENT ACHTERWEI – Het verzetsmonument aan de Achterwei is een eerbetoon aan Harm Brouwer en Jan Kaper. Het monument werd kort na de bevrijding in 1945 geplaatst en is gemaakt door kameraden van Brouwer en Kaper van de Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.). De tekst op het herdenkingskruis luidt: Hier vielen Harm Brouwer & Jan Kamer 15/4’45’. De beide 23 jaar oude mannen werden een dag na de bevrijding van het dorp doodgeschoten.

Zaterdag 14 april 1945 komt er een groep van 40 Canadezen Feanwâlden binnen. Leden van de Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) staan paraat en hebben de wegen richting Dokkum afgezet. De Duitsers geven zich niet zonder meer gewonnen, af en toe wordt er nog geschoten. De Canadezen arriveren rond 19.00 uur in de dorpen Akkerwoude, Dantumawoude en Murmerwoude. Voor het gemeentehuis aan de Kruisweg worden de soldaten begroet en bejubeld door de dolblije inwoners. Verzetsleider Jacob Klok spreekt de menigte toe vanaf het bordes van het gemeentehuis en waarschuwt hen nog voorzichtig zijn. Af en toe wordt er nog geschoten tussen de B.S. en enkele Duitse soldaten die zich liever doodvechten dan dat ze zich overgeven.

Zondagmiddag 15 april is in de Hervormde kerk bij de Kruisweg in Murmerwoude de kerkdienst aan de gang. Zes leden van de B.S. hebben postgevat in de kerktoren en zien op de Achterwei, uit de richting van Rinsumageast, een paard en wagen naderen. Voor de wagen fietsen enkele Duitse soldaten en achter de wagen loopt een groepje van ongeveer 20 Duitse soldaten. De mogelijkheid bestaat dat de Duitsers via Oostmahorn het land willen verlaten om aan de B.S. en de Canadezen te ontkomen. Vanuit de kerktoren schiet de B.S. op de naderende wagen, die onmiddellijk met een daverende knal ontploft, ongeveer op de plek waar later de Koarndyk werd aangelegd. De wagen blijkt vol munitie geladen te zijn.

Naast de wagen loopt de 51-jarige Geert Gerding uit het Drentse Peelo, die met zijn paard en wagen gedwongen is om de munitie te vervoeren. Een eindje voor de wagen fietsen twee Duitsers en de Nederlander Arie Neuteboom uit Delft. Neuteboom is lid van het NSKK, een transportorganisatie van de Nazi’s waar veel Nederlanders bij waren aangesloten. Door de ontploffing is Gerding op slag dood, net als vier Duitse soldaten. Een zwaargewonde Duitser ligt voor de boerderij van Tabe Antonides. Een deel van de aangevallen groep vlucht naar de oude windmolen van het waterschap de Lege Miede bij Dokkum. De twee vrouwen krijgen onderdak bij bewoners van de Achterwei. NSKK-man Neuteboom en de twee Duitsers die voor de wagen uit reden, fietsen in paniek door richting de Haadwei.

Overal komen mensen naar buiten die de zware knal hebben gehoord. Neuteboom en de twee Duitsers schreeuwen de mensen op de weg toe dat ze moeten blijven staan. Ook passerende fietsers moeten stoppen. De toegestroomde buurtbewoners en fietsers moeten een kring vormen rond de drie, die zich zo willen beschermen tegen een aanval van de B.S. In korte tijd staan er tegen de vijftig mensen om het drietal heen. Boer Van der Molen ziet het allemaal gebeuren, waarschuwt de B.S. en probeert te bemiddelen tussen Neuteboom en verzetsmensen. Neuteboom en zijn kornuiten dreigen de boerderij van Van der Molen in brand te steken en ze gooien een handgranaat in de voorkamer.

De gealarmeerde Canadezen zijn snel ter plekke en vanuit hun pantserwagen schieten ze vanaf de Haadwei over de samengedreven mensen heen. Één van de Duisters geeft zich dan over. De andere verdwijnt samen met Neuteboom op de fiets richting Akkerwoude. Dan zien Harmen Brouwer en Jan Kaper van de Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) de beide vluchters voor zich opdoemen. Kaper en Brouwer komen met hun pistoolmitrailleurs tevoorschijn en roepen de twee te stoppen, maar Neuteboom en de Duitser beginnen meteen te schieten. Brouwer en Kaper worden direct dodelijk getroffen. Het vluchtende tweetal weet via Akkerwoude en Rinsumageast te ontkomen en verschuilt zich in de boerderij van Jan Keulen tussen Rinsumageast en Âldstjerk.

Bij café Het Oude Tolhuis van Melle Jellema op de splitsing van de wegen naar Âldtsjerk, Burdaard en Rinsumageast, hoort de B.S.-groep waar Neuteboom en de Duitser zich hebben verschanst. De boerderij van Keulen ligt een paar honderd meter ten noordwesten van het café. De groep gaat er op af en beveelt de twee in de boerderij zich over te geven. Die zijn dat niet van plan. Pas als de B.S. ondersteuning krijgt van de Canadezen, komt Neuteboom naar buiten. Hij doet alsof hij zich wil overgeven en Bauke Lyklema van de sabotagegroep wil hem ontwapenen. Neuteboom laat hem dichterbij komen en gooit dan onverwacht een handgranaat naar Lyklema, die dodelijk wordt getroffen. Neuteboom wordt meteen neergeschoten. De Duitse soldaat laat zich niet zien, waarop de Canadezen de boerderij onder vuur nemen. Een paar minuten later staat de boerderij van voor tot achter in brand, waarna de B.S. het verkoolde lichaam van de Duitser in de schuur aantreft.

Harm Brouwer en Jan Kaper
Harm Brouwer was marinier en in De Westereen bekend als melkventer. Net als Jan Kaper was hij lid van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten. Jan Kaper was in het verzet bekend onder de bijnaam ‘Blonde Jan’. Hij was marechaussee in Amsterdam en moest in die functie Joodse burgers arresteren. Toen hij dat weigerde, werd hij als staatsgevaarlijk verklaard en hij belandde in het verzet. Kaper werd voor zijn diverse illegale activiteiten gearresteerd en gevangengezet in Amsterdam. Vervolgens werd hij als dwangarbeider tewerkgesteld op een schip. Toen hij wist te ontsnappen, is ondergedoken in Akkerwoude, waar hij lid werd van de Knokploeg. In september 1944 sloot hij zich aan bij de gevechtsploegen van de gemeente Dantumadiel, waar hij groepscommandant werd.

Bron en oude foto’s Femme A’dam-Wâld:

https://www.facebook.com/groups/Damwald/permalink/386577121526096/

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s